Kim van Dansen in de storm stelde op Twitter een tijdje terug de vraag of overprikkeling te voorkomen is als je een redelijk normaal leven leidt. Of is het dan een kwestie van ermee leren dealen? Ik vond dat een interessante vraag om antwoord op te geven in een blog. Gedeeltelijk vanuit mijn eigen ervaring met autisme. Het is een vraag waar denk ik geen eenduidig en universeel geldend antwoord op te geven valt, maar ik vertel hoe ik ermee omga en ik geef bronnen waar je meer informatie kunt vinden over het onderwerp.

Wat is overprikkeling?

Een korte uitleg voor als je niet bekend bent met dit woord. Ik heb zelf alleen ervaring met overprikkeling bij autisme, maar overprikkeling komt niet alleen bij autisme voor. Het gaat hierbij om een overgevoeligheid voor prikkels (wat je ziet, hoort, proeft, voelt, enzovoort) die kan leiden tot verschillende reacties of langdurige klachten. Op korte termijn kan er een bijvoorbeeld een vecht- of vluchtreactie ontstaan. Ikzelf raak bij extreme overprikkeling in een staat, waarin ik niet meer kan bewegen of praten (shutdown). Het spreekt voor zich dat dit erg nare situaties op kan leveren en dat je dit liever wil voorkomen. Op lange termijn kunnen psychische en lichamelijke klachten ontstaan, zoals een burn-out of buikpijn en hoofdpijn. Eén theorie over mijn migraine is ook dat het komt door de overprikkeling dat bij het autisme hoort. Zelf weet ik dat niet zo goed, omdat het niet zo is dat op overprikkeling per definitie migraine volgt.

Ik kwam dit overzicht van Autisme= tegen. Het geeft aan wat de mogelijke gevolgen van overprikkeling kunnen zijn.

overprikkeling, autisme, gevolgen, prikkels, prikkelverwerking

Moet je dingen laten om overprikkeling te voorkomen?

Ik denk dat dat niet per se nodig is. Het ligt eraan hoe goed je de trucjes kunt toepassen die overprikkeling kunnen verminderen. Zelf heb ik een korte cursus gevolgd bij Barbara de Leeuw, die het boek Overprikkeling voorkomen schreef. Dit boek is dan ook een tip voor als je er meer over wil weten. Je kunt bijvoorbeeld tijdens een overprikkelende situatie zelf af en toe even uit de situatie gaan, zodat de overprikkeling weer kan zakken. Marja Boxhoorn van autismecoach.nl schrijft in haar blog wat je kunt doen om beter om te gaan met overprikkeling.

Zelf merk ik dat ik mijn leven aangepast heb om overprikkeling te voorkomen. 90% van de tijd zit ik in mijn eentje thuis, waar ik de prikkels grotendeels zelf kan reguleren (dit is overigens niet altijd een garantie op geen overprikkeling. Door mijn autisme herken ik mijn grenzen niet goed en interne prikkels zijn niet altijd uit te sluiten). Een aantal jaar terug ging ik nog weleens naar congressen die een hele dag duren. Dat was gewoon niet haalbaar als ik er achteraf op terugkijk. Ik kan eigenlijk maximaal twee uur achter elkaar van huis zijn. Ik heb dus behoorlijk wat moeten opgeven.

Mijn strategie werkt wel: ik heb al zeker drie jaar geen shutdown meer gehad, terwijl het daarvoor gerust meerdere keren op een dag kon gebeuren. Aan mijn hoofdpijn is helaas niks veranderd.

Met overprikkeling ‘dealen’

Een andere strategie kan natuurlijk zijn om wel over de grens te gaan en vervolgens te dealen met de overprikkeling die daarop volgt. Dit is niet een strategie die je altijd kunt toepassen, want dan kom je alsnog in chronische overprikkeling terecht. Het mooiste zou zijn als je deze keuze van tevoren bewust kunt maken: ik wil dit heel graag dus ik neem de gevolgen voor lief. Het is hiervoor handig om de volgende punten in acht te nemen:

  • Weet wat bij jou de signalen van overprikkeling zijn en wanneer je in het rood terechtkomt. Daardoor kun je uit de situatie stappen voor het écht misgaat. Om erachter te komen wanneer je in overprikkeling terechtkomt kun je bij Auticomm diverse hulpmiddelen downloaden om in te vullen voor jouw situatie.
  • Communiceer met je omgeving: wat kunnen zij doen om je te ondersteunen wanneer je overprikkeld bent? Zelf heb ik een lijstje opgesteld met dingen die mensen wel en niet moeten doen als ik dichtklap.
  • Zorg voor een veilige omgeving na afloop:
    • Zorg dat er iets te eten en te drinken voor het grijpen staat.
    • Zorg voor een prikkelarme omgeving, zodat je bij kunt komen.
    • Mij helpt het altijd om iets om me heen te hebben, zodat de ruimte om me heen afgebakend is, bijvoorbeeld een deken. Of om één prikkel te laten overheersen. Bijvoorbeeld keiharde muziek aanzetten en verder niks.

Overprikkeling door interne prikkels

Iets waar je minder invloed op hebt zijn de prikkels die van binnenuit komen, zoals emoties en gedachten. Bij mensen met autisme kunnen deze dingen ontzettend veel verwarring en onduidelijkheid oproepen, waardoor overprikkeling al snel het geval is. Mijn begeleiding helpt me daar erg mee om deze dingen weer op de juiste plek te zetten. Soms kan het helpen om gedachten te parkeren: het haalt nu niks uit om hierover na te denken, dus ik ga er pas dan en dan weer over nadenken.

Wat doe jij om overprikkeling te voorkomen? En wat als je eenmaal overprikkeld bent?

Disclaimer: de foto in de header is een stockfoto en is niet door mijzelf gemaakt. Ik ging in mijn foto-archief op zoek naar een foto die overprikkeling kon uitdrukken, maar ik maak blijkbaar alleen hele serene foto’s. 😉