Het nieuwste boek van de Vlaamse Steven Degrieck, dat in mei 2025 uitkwam, gaat over het zintuig proprioceptie. En dan met name over hoe proprioceptie stress en focus reguleert bij autisme. Een heel specifiek onderwerp dus, waar nog best veel over te vertellen blijkt.

Steven Degrieck

Steven Degrieck is orthopedagoog en heeft veel ervaring met het lesgeven aan kinderen met autisme. Hij heeft vooral veel verstand van autisme in combinatie met een verstandelijke beperking of moeilijk verstaand gedrag. Hij heeft verschillende boeken geschreven over autisme en geeft door heel Europa cursussen en lezingen.

De illustraties in het boek zijn gemaakt door Sylvia van der Hauwaert. Zij werkt als freelance illustrator, maar ook als vaste grafisch ontwerper voor Huis Helder, het bedrijf van waaruit Steven Degrieck zijn cursussen geeft.

De inhoud

Voor wie is dit boek bedoeld? Degrieck schrijft:

Niet alleen voor ouders, opvoeders, leerkrachten en therapeuten, maar ook voor de mensen die zelf worstelen met een ondergevoeligheid van dit onzichtbare zintuig.

Even wat uitleg over proprioceptie, want wellicht is niet iedereen daar bekend mee. De meeste mensen kennen de vijf klassieke zintuigen: zicht, gehoor, voelen, ruiken en proeven. Deze vallen onder exterosensoren: die zijn verantwoordelijk voor het opvangen van prikkels van buiten het lichaam.

De interosensoren zijn verantwoordelijk voor het oppikken van prikkels vanuit ons lichaam. Dit kan verder opgedeeld worden in:

• Evenwicht
• Interoceptie (bijvoorbeeld honger, dorst of vermoeidheid)
• Proprioceptie
• Nociceptie (pijn)
• Temperatuur

Het zintuig proprioceptie bestaat uit receptoren die verspreid zitten in al je spieren en gewrichten. Via die receptoren weet het brein waar het lichaam zich bevindt in de ruimte en welke krachten en versnellingen erop uitgevoerd worden. Proprioceptie helpt ons daarmee bij coördinatie, kracht afstemmen, spanning regelen (niveau van alertheid), een gevoel van zelf creëren, en andere zintuigen ondersteunen en reguleren.

Bij zintuiglijke problemen op het gebied van proprioceptie komt ondergevoeligheid het meest voor. Het zintuig op zichzelf werkt wel goed, maar de overzetting van de waargenomen prikkel naar de hersenen verloopt anders.

Het gevolg hiervan is dat je je eigen lichaam vaak minder goed voelt. Om jezelf wel te gaan voelen, kun je gaan compenseren. Hier volgt een (waarschijnlijk herkenbaar, maar niet compleet) lijstje waaruit dat kan bestaan:

• Voorkeur voor zware kleding en schoenen
• Op de tenen lopen
• Kauwen op kleding of andere voorwerpen
• Vreemde houdingen opzoeken
• In een tentje of onder een tafel willen zitten
• Graag een petje of hoodie op hebben
• Vreetbuien
• Rumineren (het herhaaldelijk, langdurig nadenken over je gevoelens en problemen)
• Automutilatie (bijvoorbeeld hoofdbonken of snijden)

Je kunt ook expres duidelijke activiteiten doen of aanbieden aan de persoon met autisme om stress te reguleren. Hiervan staan veel voorbeelden in het boek. Dit moeten ‘gesloten activiteiten’ zijn: het doel en het einde worden duidelijk uit het materiaal (dus niet uit de aanwijzingen van een persoon bijvoorbeeld).

Vormgeving en taalgebruik

Het taalgebruik van Steven Degrieck is helder en goed te volgen. De tekst en de activiteiten achterin het boek zijn voorzien van duidelijke illustraties. Het doet de naam van zijn bedrijf ‘Huis Helder’ eer aan!

Mijn mening

In eerste instantie dacht ik: hoe ga je een heel boek vullen over proprioceptie? En na het lezen dacht ik: dit boek had nog wel langer gemogen. Het boek bevat uiteindelijk 75 pagina’s aan tekst. Daarna volgen tot pagina 121 uitgeschreven activiteiten die de proprioceptie stimuleren, om zo stress te reguleren. Er had van mij dus nog wel wat meer tekst mogen zijn.

Met 121 pagina’s blijft het wel een handzaam boek waar vrij makkelijk doorheen te lezen is. Dat is dan weer het positieve ervan. Ook blijft het boek dus bij één specifiek onderwerp en blijft het daardoor overzichtelijk. Voor een boekje van dit formaat en met dit aantal pagina’s ligt de prijs met 19,99 euro wel vrij hoog naar mijn mening.

Mij fascineert proprioceptie mateloos, omdat het iets is wat je niet aan de buitenkant kunt zien, maar als je erover leest wel voor veel autistische mensen van grote betekenis is. Ik ben zelf nog lang niet tot de bodem gekomen van wat ik kan doen om stress te reguleren door middel van proprioceptie. Het zevende zintuig is daarom een belangrijk en informatief boek om te lezen als je zelf autistisch bent en wil weten wat proprioceptie voor jou betekent, of als je ouder bent van iemand met autisme of op een andere manier veel met autistische mensen in aanraking komt en wil weten hoe je proprioceptie kunt meenemen in je begeleiding.