Gisteravond keek ik net als meer dan 650.000 mensen naar de eerste aflevering van ‘Het is hier autistisch’, het nieuwe programma van Filemon Wesselink. Wat een hoog aantal mensen dat nu, misschien voor het eerst, in aanraking is gekomen met autisme! Alleen dát is al een goede zaak.

In ‘Het is hier autistisch’ gaat Filemon op zoek naar de verschillende vormen van autisme die binnen het spectrum vallen. Maar hij gaat vooral ook op zoek naar zijn eigen identiteit; is hij zelf ook autistisch? Er is natuurlijk nogal eens kritiek op: ‘Die etiketjes worden veel te makkelijk geplakt tegenwoordig’. Dus ik vind het fijn dat zo’n diagnosetraject eens in beeld wordt gebracht. Dat getoond wordt hoe zo’n etiketje nou eigenlijk tot stand komt.

Wat weet jij nou van de beeldvorming van autisme?

Voordat jullie denken: ze lult maar wat die Anne… Nee, naast dat ik zelf autisme heb ben ik daadwerkelijk afgestudeerd op de representatie van autisme in films. Mijn hele scriptie valt nog online te lezen. Mocht je geen zin hebben om 80 pagina’s te lezen… Tistje hield een mooi interview met mij over mijn scriptie dat goed de kern weergeeft. De representatie in een fictiefilm is weer iets heel anders dan in een documentaireserie, maar met mijn achtergrondkennis denk ik dat ik een genuanceerde uiteenzetting kan doen van de beeldvorming van autisme in deze eerste aflevering van ‘Het is hier autistisch’.

autisme, ass, asperger, spectrum, beeldvorming, film, televisie, documentaire
Wat ik in het interview met Tistje zei over de beeldvorming van autisme

Scepticisme

Aan de vooravond van de uitzending waren er op Twitter een hoop sceptische berichten te lezen over het programma. Veel mensen met autisme zijn bij voorbaat al moe van een beeldvorming, die niet op hun eigen leven lijkt. De fragmenten die in voorstukjes werden getoond leken te bevestigen dat het om extreme gevallen zou gaan. Op deze meningen zal ik verder niet ingaan, maar Mariëlle schreef er een mooie blog over.

Mensen die uitkomen voor hun autisme worden vaak geconfronteerd met de stereotypes, waarvoor de film Rain Man de basis legde. Laat Filemon zijn programma nou beginnen met een uitleg van waarom de beeldvorming in Rain Main geen goede weergave is. Dat savantisme als vanzelfsprekend bij autisme hoort is blijven voortbestaan als stereotype, terwijl er maar een heel klein aantal savants op de wereld zijn. Toch wil Filemon hier een voorbeeld van laten zien, maar hij noemt dat dit een uitzondering is.

Stereotype beelden, genuanceerde uitleg

In de uitzending werden, waar veel mensen van tevoren bang voor waren, verschillende extremen getoond: een savant, iemand met uitgesproken interesses en iemand die nauwelijks kan functioneren in de maatschappij. Maar… ook die extremen representeren een stukje van het spectrum. Als persoon met autisme ben je automatisch een representant van het spectrum. Dat kun je dus niet verkeerd doen. Eerder moet het publiek daarin opgeleid worden: dat één persoon met autisme niet per se een hele groep hoeft te vertegenwoordigen (wat natuurlijk de basis is van een stereotype, en die stereotypes hebben we ook nodig om de wereld te kunnen duiden).

Het probleem met beeld is: je moet wel vormen van autisme tonen, waarbij het zichtbaar is, want anders wordt niet duidelijk dat het hier om een stoornis gaat. Dan komen er weer opmerkingen als: ‘Iedereen heeft autisme’, omdat het autisme dat getoond wordt niet onderscheidend genoeg is. In fictiefilms worden daarom ook vaak uiterlijke kenmerken toegevoegd aan het autisme, zoals in Rain Man het opvallende loopje en het gewieg van Raymond.

Het mooie vond ik de genuanceerde introducties en nabeschouwingen van Filemon. Hij plaatste de zojuist getoonde beelden meteen in perspectief. Door verschillende situaties te tonen, waarin mensen met autisme zich kunnen bevinden, ontstaat na vier afleveringen hopelijk een completer beeld van het spectrum.

In deze aflevering miste ik nog een vrouw met autisme, maar ik zag in het voorstukje dat daar nog wel op teruggekomen wordt in latere afleveringen. Voor mij persoonlijk was er weinig herkenning te vinden in deze aflevering, behalve in het verhaal van Filemon zelf.

Eigen ervaring van Filemon

Kritiek die vaak geuit wordt op representaties van autisme is dat er niemand met autisme bij betrokken is. Inmiddels weten we dat Filemon zelf ook autisme heeft. Het programma is dus gemaakt door iemand met autisme, óver en met mensen met autisme. Dat geeft een extra dimensie aan het programma.

Filemon zet zijn eigen proces en ervaring zeer oprecht in om meer openheid te creëren over autisme. Dat maakt het een prettige kijkervaring. Tijdens de uitzending kwam ik dan ook nog voornamelijk positieve berichten tegen op Twitter, die respect uitspraken voor de manier waarop Filemon zijn kwetsbaarheid toont. Ik ben het daarmee eens. Ik ben blij met een representant als Filemon en ik kijk uit naar de volgende afleveringen.

Heb jij ook gekeken? Wat vond je ervan?