Dit boek gaat over Cathelijn: een vrouw met autisme waarvoor het leven te zwaar was. Op 45-jarige leeftijd, in 2020, kreeg zij euthanasie vanwege psychisch lijden.

Omdat Ik wil echt zo graag dood zo’n persoonlijk en kwetsbaar onderwerp bespreekt, voelt het voor mij niet goed om mijn mening te geven over hoe het geschreven is. Ik heb er daarom voor gekozen om er een leesverslag van te maken in plaats van een recensie. Door deze blog te lezen, kun je bepalen of het boek voor jou geschikt is om te lezen, of kun je een deeltje van de inhoud van het boek meekrijgen, zonder dat je de totale zwaarte ervan hoeft te ervaren.

Desondanks is een trigger warning natuurlijk op z’n plaats: het boek en dit leesverslag bespreken expliciete zaken rondom suïcidaliteit en euthanasie. Lees dus alleen verder als je dat op dit moment verantwoord vindt voor jezelf, of vraag hulp om dat te bepalen.

Anke van Wijk

Vanaf 2016 was Anke bij Cathelijn betrokken als autismeconsulent. Zij had wekelijks gesprekken met Cathelijn zelf, begeleidde het gezin en ondersteunde het begeleidende team. De laatste jaren begeleidde ze Cathelijn ook tijdens het euthanasietraject.

Anke is opgeleid als logopedist en heeft de Master SEN Autisme gevolgd. Ze werkt nu als autismeconsulent en geeft trainingen en workshops over autisme.

Cathelijn vertrouwde uiteindelijk net voor haar overlijden haar dagboeken toe aan Anke en zei daarbij: ‘Doe er iets nuttigs mee!’ Dat is dus in de vorm van dit boek tot stand gekomen. Ook de ouders en de zus van Cathelijn hebben meegewerkt aan het boek en hebben bijvoorbeeld een voorwoord geschreven.

De inhoud van Ik wil echt zo graag dood

In elk hoofdstuk beschrijft Anke facetten van het leven van Cathelijn die ondragelijk waren, ondersteund door dagboekfragmenten van Cathelijn zelf. Het gaat over de last die ze had van voortdurende onduidelijkheid, de twijfels over haar diagnose, en de dwanggedachten en -handelingen. Cathelijn kreeg relatief laat in haar leven de diagnose autisme. Voor die tijd werd haar gedrag in de hulpverlening verkeerd ingeschat en dat had schade aangericht. Na haar diagnose ging ze beschermd wonen in een project speciaal voor autistische mensen. Ze beschreef dit als de beste jaren van haar leven, maar toch nam dit haar doodswens niet weg.

Anke geeft aan het begin duidelijk aan dat dit boek vooral een ervaringsverhaal is. Ze beschrijft niet de theorie rondom autisme of dwang, en ook niet de volledige richtlijnen en procedures rondom een euthanasietraject. Je leest dus vooral over hoe Cathelijn het leven ervaren heeft.

Anke geeft ook aanbevelingen voor wat beter kan in het traject richting euthanasie, aan de hand van wat ze gezien heeft in het proces van Cathelijn, en hoeveel onrust dit Cathelijn gaf, hoewel ze dat zo veel mogelijk bij haar weg probeerden te houden. Haar eigen psychiater achtte zichzelf namelijk in eerste instantie niet bekwaam om haar te ondersteunen in dit traject. Dit bracht veel vertraging en onduidelijkheid met zich mee.

Vormgeving en taalgebruik

Het boek is 120 pagina’s lang en is daarmee een erg leesbaar boek. Ook qua afwisseling tussen gedichtjes, dagboekfragmenten en uitleg van de schrijfster. Als doelgroep beschrijft Anke:

Dit boek is geschreven voor iedereen die geïnteresseerd is in mensen met autisme en voor mensen voor wie het leven te moeilijk is. Daarnaast is het boek voor iedereen die meer wil weten over euthanasie bij psychisch lijden.

De fragmenten uit de dagboeken van Cathelijn zijn in haar eigen handschrift blijven staan. Deze kunnen soms wel wat lastig leesbaar zijn. Het is soms een beetje puzzelen wat er nou staat. Aan de andere kant zegt dat ook veel over de mentale staat waar Cathelijn in was, en zijn het dus een soort illustraties.

Conclusie

In het boek worden een aantal (schokkende) cijfers genoemd:

• Suïcidaliteit komt bij mensen met autisme tien keer zoveel voor als onder de algemene bevolking.
• 80% van de mensen met autisme heeft gedachten over zelfdoding.
• 44% van de jongeren die overlijden door suïcide, zijn jongeren met de diagnose autisme.
• Zo’n 30% van de euthanasie-aanvragen bij het Expertisecentrum Euthanasie wordt gedaan door mensen met autisme.

Deze cijfers komen uit recente onderzoeken van 2024 en 2025. Dit geeft aan hoe noodzakelijk het is dat dit boek geschreven is. Het is een onderwerp waar veel meer aandacht voor zou moeten zijn en waar we veel nog niet over weten.

Anke schrijft over euthanasie bij psychisch lijden in het algemeen:

Anno 2025 staan we eigenlijk nog aan het begin van de kennis over en het draagvlak voor euthanasie bij psychisch lijden. Juist nu draagt een persoonlijk verhaal als dat van Cathelijn bij aan meer begrip en inzicht.

Het boek maakt door middel van het verhaal van Cathelijn heel goed duidelijk hoe moeilijk het kán zijn om met autisme te leven, ook al heb je een hoge intelligentie. Het is ook goed om te zeggen dat dit niet voor iedereen met autisme geldt en dat de doodswens van Cathelijn ook niet één-op-één samenhing met het autistisch zijn. Hoe Cathelijn zich voelt is voor mijzelf bijvoorbeeld erg herkenbaar in mijn donkerste periodes, maar daarbuiten ben ik over het algemeen vrij tevreden over mijn leven, als mijn begeleiding en de omstandigheden goed aansluiten. Het boek geeft wellicht ook goed inzicht in waarom iemand zo graag dood zou willen, als je zelf geen idee hebt hoe dat voelt.

Het boek is dus een/één illustratie bij de cijfers die in het boek genoemd worden en draagt daarmee bij aan de kennis over dit onderwerp, maar ook het invoelbaar maken daarvan.