In deze film en in deze blog komen de thema’s depressie, suïcide en euthanasie voor. Bepaal voor jezelf of je verder wil lezen, of vraag hulp van een bekende om dat af te wegen. Deze blog bevat daarnaast spoilers over het verloop van de film.

Op 15 februari 2025 werd de telefilm En we vliegen door de dagen uitgezonden op NPO 3. Het is een film van ruim anderhalf uur over uitzichtloos psychisch lijden en een euthanasiewens, waarin autisme ook een rol speelt. Voor mijn gevoel was er weinig aandacht voor de film in de media en daarbuiten, terwijl er toch een belangrijk onderwerp aan bod komt. Ik wil de film daarom in deze blog toch nog bespreken.

En we vliegen door de dagen is een telefilm van de KRO-NCRV, geregisseerd door Janne Schmidt. De film is nog te zien via NPO Start en NLziet. Hieronder kun je eventueel de trailer bekijken:

Autisme in En we vliegen door de dagen

De film gaat over Kaitlynn en Jade; twee vriendinnen die sinds jonge leeftijd bij elkaar gewoond hebben. Kaitlynn heeft zich nooit thuisgevoeld op deze wereld en verschillende diagnoses en behandelingen zijn de revue gepasseerd. Autisme is één van die diagnoses.

In de film zelf wordt dat niet heel duidelijk benoemd, maar uit de manier waarop het personage Kaitlynn zich gedraagt is duidelijk dat de makers haar als autistisch hebben willen neerzetten. In dit interview in de Filmkrant noemt regisseur Janne Schmidt autisme ook specifiek:

Tegelijkertijd las en bekeek ik veel over de onderwerpen euthanasie, depressie en autisme. Ik wilde begrijpen hoe zo’n brein werkt en hoe je dat zo goed mogelijk over kan brengen. In mijn nabije familie zijn er mensen die op het spectrum zitten, dus ook daar kon ik informatie vandaan halen.

Ik had van tevoren weinig gelezen of gezien over de film en toen de film net begon, dacht ik even dat het personage zonder autisme degene was met een euthanasiewens. Het personage Jade kwam ook niet al te gelukkig op me over namelijk. Ik had dat eigenlijk wel een interessante wending gevonden, want waarom zouden we ervan uitgaan dat het autistische personage degene is die niet wil leven? Autisme hoeft niet gelijk te staan aan ongelukkig of depressief. Maar het bleek dus toch het autistische personage te zijn die een euthanasiewens heeft.

De aanvraag voor euthanasie van Kaitlynn gaat niet zonder slag of stoot. Jade neemt haar vriendin erg serieus en is er bij elke stap bij om Kaitlynn te steunen. Maar als het eenmaal zover is, blijkt het loslaten toch moeilijker dan verwacht.

Stereotypes in En we vliegen door de dagen

Wat ik het meest stereotiep vond in de film is dat Kaitlynn op willekeurige momenten allerlei willekeurige feitjes naar voren brengt. Als Jade bijvoorbeeld een roze koek uit de verpakking haalt, zegt ze iets over de kleurstof op die koeken die gemaakt wordt van geplette luizen. Tijdens het eten met haar vader zegt ze uit het niets: ‘Jij hebt minder haar dan de vorige keer.’ Waarop haar vader zegt: ‘Dankjewel voor je allesvernietigende eerlijkheid.’

Op zichzelf is daar niets mis mee; ik ken genoeg autistische mensen, mezelf inbegrepen, die precies zo’n feitje op precies zo’n moment naar boven halen. De wandelende encyclopedie en de botte eerlijkheid zijn inmiddels zo ingesleten dat ze niet zozeer iets over Kaitlynn vertellen, maar vooral iets over wat wij als kijker geacht worden te herkennen als autisme.

Daar komt bij dat we in deze film autisme zien in combinatie met een depressie. Die combinatie komt veel voor, maar kan het beeld wel vertroebelen. Als Kaitlynn met een uitdrukkingsloos gezicht zegt: ‘Ik voel altijd hetzelfde’, is dat dan het gevolg van haar depressie, van haar autisme, of van een combinatie van die twee? De film beantwoordt die vraag niet.

Iets soortgelijks gebeurt als een interviewster aan Kaitlynn vraagt: ‘Wat voel je daarbij?’ Jade springt in om uit te leggen dat Kaitlynn die vraag niet zal kunnen beantwoorden, ‘omdat zij niet zo denkt’. Dat wordt vrij stellig gebracht, alsof de interviewster dat toch zou moeten snappen. Maar het geldt natuurlijk niet voor iedereen met autisme, en het is ook een moment waarop er óver Kaitlynn wordt gesproken in plaats van mét haar, terwijl juist zij degene is wier innerlijke leven hier ter discussie staat.

Autisme en een euthanasiewens

Niet iedereen zal het eens zijn met euthanasie bij psychisch lijden, en al helemaal niet met een film die daarover gaat en aandacht besteedt aan het onderwerp. Dat autisme daar vervolgens aan gekoppeld wordt, maakt het nog een stuk lastiger. De angst is invoelbaar: dat kijkers autisme gaan zien als iets wat op zichzelf zo ondraaglijk is dat de dood een logische uitkomst is. Dat is natuurlijk niet zo, maar tegelijkertijd is het ook belangrijk om aandacht te besteden het lijden dat er wel kán zijn. Daarnaast is het wel goed om te beseffen dat euthanasie vanwege psychisch lijden op jonge leeftijd zelden voorkomt. In 2025 ging het om elf mensen jonger dan 30.

Jarenlang de verkeerde diagnoses krijgen, behandelingen doorlopen die niet op jou zijn afgestemd, steeds opnieuw moeten uitleggen hoe je in elkaar zit… dat sloopt. Het is dus niet vergezocht dat uitzichtloosheid en autisme in één verhaal samenkomen. Denk bijvoorbeeld aan het boek waar ik onlangs een leesverslag over schreef: Ik wil echt zo graag dood.

Wat wél werkt

Wat ik fijn vind aan de representatie van autisme in En we vliegen door de dagen, is dat de autismediagnose niet zo duidelijk op de voorgrond staat. In de film zelf wordt het nauwelijks genoemd, en ook in de promotie van de film is autisme niet gebruikt als ‘interessant fenomeen’ waarom je de film zou moeten gaan kijken. Alleen wie de film gezien heeft, of wat verder gezocht heeft dan de eerste resultaten in Google, weet dat het personage autistisch is. Dat vind ik verfrissend.

Kaitlynn is bovendien geen puzzel die opgelost moet worden en geen les voor de kijker. Ze is gewoon iemand met een vriendin, een vader, een geschiedenis en een wens. Dat klinkt als een lage lat, maar in films over autisme is het dat niet.

Is de film het kijken waard?

Ja, wat mij betreft wel — met een paar kanttekeningen. Het is een zorgvuldige, ingetogen film die een onderwerp aansnijdt waar weinig fictie zich aan waagt, en Frieda Barnhard en Dylan Jongejans spelen de vriendschap tussen Kaitlynn en Jade overtuigend. Als je geïnteresseerd bent in autismerepresentatie is de film interessant juist omdát het autisme er zo terloops in zit.

Maar het is geen film om zomaar even aan te zetten. Als je zelf te maken hebt of hebt gehad met een doodswens, of met de ggz op een manier die pijn doet om terug te zien, kies dan een moment waarop je er ruimte voor hebt — en het liefst iemand om er daarna over te praten. En bekijk de film niet als introductie op wat autisme is. Daarvoor zit hier te veel doorheen wat niet over autisme gaat.

En we vliegen door de dagen is terug te kijken via NPO Start.

Zit je na het lezen van deze blog of na het kijken van de film ergens mee? Je kunt altijd bellen of chatten met De Luisterlijn of 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113).