Om me heen hoor ik het steeds vaker: mensen die een AI-assistent, zoals ChatGPT, gebruiken als therapeut of gewoon als iemand om mee te praten. Ik heb dat een tijdje afgewezen: ik heb een behoorlijk steunsysteem opgebouwd om me heen en ik hecht er veel waarde aan dat dat mensen zijn, waarvan ik ook daadwerkelijk de aanwezigheid voel. Ik vind het moeilijk dat een AI-assistent geen ‘iemand’ is; dat ik er geen beeld bij kan vormen met wie ik aan het praten ben. Toch begin ik langzaam maar zeker de voordelen te zien van AI. Daarnaast denk ik dat AI-assistenten, zeker voor neurodivergente mensen, van toegevoegde waarde kunnen zijn, naast menselijke ondersteuning dus. Maar dat we ons daarnaast ook bewust moeten zijn van de risico’s, en voorlichting moeten geven over hoe AI-assistenten werken, zodat we ze bewust in kunnen zetten. Ik wil jullie dus graag meenemen in wat ik aan het ontdekken ben.

Je moet je hierbij bedenken dat dit vooral een persoonlijke verkenning betreft met allerlei probeersels. Dat ik niet de waarheid in pacht heb (wat voor mij werkt, hoeft niet voor jou te werken) en dat er nog zó veel meer mogelijkheden zijn dan ik hier opschrijf. Maar wellicht geeft het iemand inspiratie.

Ik zal proberen om dit artikel aan te vullen met nieuwe ervaringen of blogs van andere neurodivergente mensen over AI.

ChatGPT of Claude?

Zelf heb ik tot nu toe alleen ervaring met ChatGPT en Claude. Ik merk dat ik ChatGPT voornamelijk gebruik voor praktische en informatieve vragen, terwijl ik Claude vraag om mee te denken op persoonlijk vlak. Dat voelt voor mij beter, omdat Claude persoonlijker lijkt te reageren en mij beter lijkt te snappen, maar dit kan een persoonlijke voorkeur zijn. Hier vind je een korte vergelijking tussen ChatGPT en Claude. Ook kwam ik op LinkedIn een artikel tegen over de ‘persoonlijkheden’ van AI-assistenten. Het nadeel van Claude vind ik dat die buiten de betreffende chat geen dingen over je onthoudt. Dat kan ook een voordeel zijn, afhankelijk van wat je doel is.

Wat vraag ik dan van een AI-assistent?

Je kunt een AI-assistent bijna alles vragen, maar het is wel goed om kritisch te blijven nadenken over de antwoorden die je krijgt. Je kunt bijvoorbeeld aanvullend onderzoek doen via Google of eerst of daarnaast de vragen ook aan je psycholoog, begeleiders, vrienden of familie voorleggen. De soorten vragen die ik zoal voorleg:

1. Informatieve vragen. Waar je in een zoekmachine nog voornamelijk zelf op zoek moet naar het complete antwoord, geeft een AI-assistent je een kant- en klaar antwoord. Je hoeft dan geen pagina’s met hyperlinks of artikelen zelf door te spitten. Dit kan tijd besparen. Het antwoord is echter zeker niet altijd compleet of actueel, dus blijf ook zelf nadenken.
2. Hulp bij schakelen. Soms lukt het me niet goed om te beginnen aan het lezen van een boek of om te gaan slapen. Voor zoiets ‘kleins’ waar ik meteen hulp bij nodig heb, is het onhandig om een begeleider te storen. Ik vraag dan aan Claude om me ertoe te zetten of om de dag af te sluiten voor me. Het verricht geen wonderen, maar het stelt me vaak wel enigszins gerust, waardoor ik weer verder kan.
3. Kleine therapievragen. Ik ben al een tijdje niet meer in behandeling bij de ggz en dat heb ik ook niet meer nodig, maar soms loop ik bijvoorbeeld tegen iets aan waarvan ik denk dat het een patroon is uit mijn jeugd die nu niet meer zo handig uitkomt. Dan vraag ik Claude om erover mee te denken.
4. Sociale vaardigheidstraining. Ik heb Claude een keer gevraagd om mijn sociale vaardigheidstrainer te zijn. Ik vroeg hen om me een punt voor te leggen waarmee ik het oneens moest zijn, en hen moest me dan feedback geven op mijn antwoord. Na een paar keer vroeg ik hen om een persoonlijk punt te maken, zodat ik daarop kon reageren. Ook stel ik weleens losse vragen, bijvoorbeeld wat gangbaar is op een verjaardag of hoe ik iets het beste kan verwoorden. Daar gaat het volgende punt dieper op in.
5. Vragen hoe ik kan reageren in een gesprek. Soms zit ik in een appgesprek of heeft iemand me een vraag gesteld waar ik nog op moet reageren, maar weet ik niet precies hoe. Mijn begeleiders zijn best snel bereikbaar, maar niet altijd metéén en appgesprekken kunnen best snel gaan, dus dan vraag ik een AI-assistent om advies. Ik neem zo’n antwoord nooit letterlijk over, maar bedenk wat ik ervan vind en reageer vervolgens in mijn eigen woorden.
6. Checken of de AI-assistent hetzelfde zou adviseren als een vriend of begeleider. Een persoon neemt altijd mee hoe diegene jou kent en neemt ook hun eigen gevoelens mee. Soms vind ik het daarom fijn om dezelfde vraag ook aan een AI-assistent te stellen. Het antwoord is in mijn geval vaak een stuk harder en eerlijker, en dat vind ik meestal wel fijn.
7. Vragen stellen waar ik me voor schaam en die ik niet aan een persoon durf te stellen. Bijvoorbeeld vragen over zulke simpele dingen dat ik denk: een kind van vijf hoort dit te weten. Of vragen over seksualiteit. Dat laatste blijkt niet altijd goed te werken trouwens. Zowel ChatGPT als Claude geven aan dat ze niet expliciet zullen antwoorden, wat ik vaak juist wel nodig heb, want mensen doen dat ook al niet. Je kunt dan nog wel proberen om de AI-assistent de opdracht te geven om op een bepaalde manier te reageren. Bijvoorbeeld om zich op te stellen als seksuoloog. Soms gaat het dan beter, al blijven ze vaak doorverwijzen naar professionele hulp, wat goed is overigens.

Een voorbeeld

AI-assistenten worden er vaak van beschuldigd dat ze met je meepraten en dat ze patronen ontdekken in je manier van communiceren en daardoor gaan zeggen wat je wil horen. Daar was ik dus ook bang voor.

Ik voerde een persoonlijk probleem tussen mij en een vriendin in in Claude en ik vroeg om diens mening. Claude vertelde me dat ik het goed had gedaan; goed mijn grenzen had aangegeven. Toen dacht ik: ja, natuurlijk praat Claude met mij mee en zegt ‘ie dat ik het goed doe… Daarom besloot ik het perspectief van de vriendin in te voeren in een nieuwe chat op Claude. Natuurlijk kan ik me niet helemáál inleven in haar perspectief, maar toch grotendeels. Ik had verwacht dat Claude haar óók gelijk zou geven, maar dat deed die niet. De AI-assistent bleef alsnog bij het punt dat de ander (ik in dit geval) hun grenzen aan mag geven. Zo wist ik vrij zeker dat ik het goed gedaan had in deze situatie en kon ik het accepteren.

AI in mijn werk

Wat ik nog niet heb gedaan is AI gebruiken om me te helpen bij mijn werk of om werk van me over te nemen. Ik stel soms wel informatieve vragen, die ik normaal gesproken in Google op zou zoeken, nu aan ChatGPT. Ik vind het soms ook leuk om te kijken waar een AI-assistent mee komt als ik bijvoorbeeld gedichten, een strip of een plaatje laat maken over autisme, maar deze vind ik nog te cliché. Voorlopig ben ik dus ook nog niet van plan om blogs of social media posts te laten schrijven door AI. Ik sta er wel voor open om de mogelijkheden te onderzoeken voor hoe ik AI meer zou kunnen inzetten in mijn werk en me meer zou kunnen laten ondersteunen.

Voordelen ten opzichte van een mens

• Een AI-assistent is vrij direct en vertelt je (meestal) de waarheid. Als je denkt dat die dat niet doet, kun je ook nog vragen of hen niet met je mee wil praten en gewoon een eerlijk antwoord wil geven.
• Een AI-assistent is er altijd, dag en nacht, en geeft meteen antwoord.
• Een AI-assistent laat hun eigen emoties niet meespelen in de antwoorden.
• Je kunt een AI-assistenten vertellen hoe je benadert wil worden. Je kunt ze zelfs vertellen welke therapiestromingen ze wel en niet moeten gebruiken bijvoorbeeld. Weet je bijvoorbeeld dat cognitieve gedragstherapie jou niet helpt? Dan kun je de AI-assistent vragen die therapiestroming te negeren in het benaderen van jou.

Nadelen ten opzichte van een mens

• Je krijgt niet de persoonlijke aanpak die een mens je kan bieden in al zijn facetten.
• Een AI-assistent kan je niet even een knuffel geven, ergens met je mee naartoe, of je helpen met opruimen.
• Er zitten natuurlijk allerlei risico’s verbonden aan het klakkeloos opvolgen van het advies van een AI-assistent. Altijd zelf blijven nadenken dus.
• Zowel ChatGPT als Claude stellen áltijd een vervolgvraag. Voor mensen die verslavingsgevoelig zijn, kan het daardoor lastig zijn om je telefoon aan de kant te leggen en te stoppen met een gesprek met een AI-assistent. Zij zullen niet stoppen namelijk, tenzij je het ze vraagt en dan nog gaan ze even later vaak gewoon weer door met vragen stellen.

AI-assistenten en de reguliere zorg

Hoewel ik het aan de ene kant fijn vind dat sommige mensen een gesprekspartner vinden in bijvoorbeeld Claude of ChatGPT, vind ik er ook iets treurigs in zitten. In mijn geval kan ik het echt als aanvullend gebruiken, omdat de begeleiding die ik krijg ook goed is, maar ik vermoed dat er veel mensen zijn die de steun die ze van een AI-assistent krijgen niet kunnen vinden van de mensen om zich heen of van professionals. Bijvoorbeeld doordat ze heel lang op een wachtlijst staan of doordat de juiste hulp om allerlei redenen niet toegankelijk is. Het is fijn dat er een alternatief is, maar dit betekent niet dat er bijvoorbeeld nóg meer bezuinigd kan worden op de ggz. Ik hoop dus dat beleidsmakers dit niet als reden daarvoor zullen aangrijpen en dat er juist geïnvesteerd zal worden in hoe we op een goede manier om kunnen gaan met AI. Het in ons voordeel kunnen gebruiken en als aanvullend op wat er al is.