Ja Anne, je hebt nou al tien jaar een eigen bedrijf, dus waarom zit je eigenlijk nog steeds in de Wajong? Op TikTok kreeg ik de vraag laatst echt zo bot: ‘Waarom stap je niet gewoon uit de Wajong als je dit allemaal vol kan houden?’ Ik snap ergens wel dat als je mijn aanwezigheid op social media bekijkt, je misschien denkt: waarom heeft die meid het stempel arbeidsongeschikt? Een antwoord op social media doet geen recht aan de vele facetten van deze situatie, dus ik zal proberen het uit te leggen in deze blog, zodat ik daar ook naar kan linken als ik de vraag vaker krijg.

Dit is overigens geen blog over de Wajong zelf of over politieke beslissingen die worden genomen rondom de Wajong, al zal ik er soms niet aan ontkomen om die ook mee te nemen in mijn uitleg. Ik probeer het bij mijn eigen situatie te houden, die waarschijnlijk ook voor een aantal andere mensen in deze situatie zal gelden en hopelijk kan illustreren waarom niet iedereen die op het oog kan werken, ook zonder Wajong/uitkering kan.

Het beknopte antwoord

Voor ik aan een langer verhaal begin, zal ik beginnen met een zo kort mogelijk antwoord op de vraag in de titel van deze blog.

Ik heb van 2015 tot 2024 gemiddeld acht uur per week als zzp’er gewerkt. Sinds twee jaar heb ik dat opgebouwd naar gemiddeld twaalf uur per week. Dat zijn echter lang niet allemaal betaalde uren. Als zzp’er tel je namelijk alle uren die je aan je bedrijf besteedt mee als werkuren, dus in deze twaalf uur zit bijvoorbeeld ook het bijhouden van mijn boekhouding en social media, het doen van inkopen voor mijn webshop en tweedehands shop, en het schrijven van blogs voor A-typist.nl, waar ik niet direct iets aan verdien (wel indirect door middel van affiliate links en het trekken van bezoekers naar mijn website die mogelijk weer doorklikken naar mijn webshop). Daarnaast zijn de betalingen die ik ontvang pas de omzet, en nog niet de winst oftewel mijn ‘salaris’. Ik heb ook nog kosten die er vanaf gaan, zoals de inkoop van producten, de kosten voor mijn website, voor mijn zakelijke fiets, enzovoort. Zonder vollédig inzicht te geven in het financiële plaatje, zal je misschien snappen dat ik hiermee niet genoeg verdien om uit de Wajong te kunnen stappen, bij lange na niet.

Daarnaast is er natuurlijk nog mijn instabiele (mentale) gezondheid. Ik heb het expres over een ‘gemiddeld’ aantal uur, want er kunnen ook weken of maanden zijn dat ik zeer weinig of helemaal niet werk. Dat is ook de grootste reden dat ik niet in loondienst werk of vrijwilligerswerk op locatie doe. Ik zorg ervoor dat ik mijn deadlines kan halen, maar dat ik die zo min mogelijk heb en ruim stel, zodat ik de mogelijkheid heb om uit te vallen. Ik kan dus weinig opbouwen qua verdiensten. Ik werk echt op mijn eigen voorwaarden, wanneer dat kan.

Ik zie het eigenlijk zo: ik ben arbeidsongeschikt, maar door mijn werk helemaal op mijn eigen manier in te richten, kan ik toch nog wat bijdragen aan de maatschappij en aan de economie, en dat draagt weer bij aan mijn gevoel van voldoening, wat me mede op de been houdt en dus op andere gebieden minder kost. Dit is wat mij betreft dus een win-win situatie, ook al ontvang ik een uitkering, want ik had ook depressief en overbelast thuis kunnen zitten. Ik heb dus eigenlijk mijn eigen dagbesteding gecreëerd en kan daar toevallig ook wat inkomsten mee genereren, waarmee ik een klein stukje van mijn Wajong terug kan verdienen.

Wajongaanvraag

Oké, dan het verhaal vanaf het begin. Ik vroeg mijn Wajong aan in 2010, toen ik in de Master van mijn opleiding Film- en Televisiewetenschappen zat. Op de middelbare school waren er bij mijzelf al grote twijfels over hoe ik ooit het ‘normale’ dagelijkse leven vol zou gaan houden, maar ik wist niet waarom. Ik dacht toen nog dat ik gewoon een schijterd was. In mijn eerste studiejaar kreeg ik de diagnose autisme. Met veel hulp ben ik gaan onderzoeken wat ik eigenlijk écht aankon. Ik ging terug naar de basis. Mijn studie ging vrij goed, want ik moest ongeveer tien uur per week aanwezig zijn op colleges en daarnaast was het zelfstudie. Ik wist dus dat ik dat vol kon houden.

Daarnaast kon ik echter vrij weinig. Een bijbaantje zat er niet in. Toen ik richting afstuderen ging, zag ik in dat een carrière in de televisiewereld ‘m niet ging worden voor mij. Alleen al niet vanwege mijn lage belastbaarheid, die er alleen maar op achteruit ging, omdat ik ook veel last heb van migraine. Ik heb toen een Wajong aangevraagd en die kreeg ik toegekend. Zolang ik studeerde kreeg ik een klein deel van de uitkering. Op het moment dat ik afstudeerde, kreeg ik de volledige Wajong uitbetaald per maand. Mogelijk gaat dat nu anders in combinatie met studeren, dat weet ik niet.

Ruimte om te onderzoeken wat ik wél kan

Ik had het daarbij kunnen laten. Kunnen denken: mooi, er komt elke maand geld binnen, ik ga lekker op de bank zitten. Maar ik heb een brein dat uitdaging nodig heeft, ik wil iets bijdragen aan de maatschappij want dat geeft me voldoening, en ritme in mijn week heb ik ook nodig. Ik ben vrij creatief als het aankomt op kijken naar wat ik nog wél kan, en de Wajong gaf me de ruimte en de tijd om dat te onderzoeken.

Ik deed verschillende werkervaringsplekken om uit te proberen wat ik leuk vond, aangezien ik dus tot de ontdekking was gekomen dat ik niet zou gaan werken in de richting van mijn studie, maar kwam al snel tot de ontdekking dat op een kantoor werken meer energie slurpte dan nodig, en dat ik mijn werkuren zo niet uit zou kunnen breiden:

• Vrijwel altijd collega’s om je heen hebben
• De groepsdynamieken die daar onderling spelen
• Live vergaderingen
• Praatjes bij de koffieautomaat
• Reistijd en de prikkels van het vervoer

Ik kwam heel even tot de zestien uur aanwezigheid op kantoor in een week, maar al snel gooide een migrainebehandeling roet in het eten en zakte ik terug naar acht uur. Ik kreeg het daarna niet meer verder opgebouwd.

Een eigen onderneming

Van verschillende kanten vroegen mensen aan me of ik niet voor mezelf kon beginnen, maar als wat dan? Bovendien doe je dat niet zomaar even. Het idee ging wel leven in mijn hoofd en stukje bij beetje begon er zich een idee te vormen. Tijdens mijn laatste werkervaringsplaats in het communicatieteam van een RIBW kreeg ik daar een freelance fotografieopdracht aangeboden, waar ik op in ben gegaan. Daarnaast kwam er nog een freelance opdracht op mijn pad. Ik ben toen gestopt met mijn werkervaringsplaats en ben een jaar als freelancer gaan werken om te kijken of het me beviel. Na dat jaar heb ik me ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en inmiddels zijn we tien jaar verder. Geen moment spijt van gehad.

Vanuit het UWV kreeg ik overigens weinig medewerking. Ik wilde een gesprek aanvragen om toestemming te vragen voor mijn plannen, maar dat kwam er na vele contactpogingen niet. Uiteindelijk heb ik gewoon gemeld wat ik ging doen, en dat werd bevestigd. Eens in de zoveel tijd word ik gebeld door het UWV met de vraag of mijn werk me nog bevalt en of ik hulp kan gebruiken van het UWV. Verder laten ze me aardig met rust, met uitzondering van geld dat ik af en toe terug moet betalen (of terugkrijg, maar dat gebeurt zelden).

Verandering van de Wajong

Mensen zoals ik, die niet helemaal niks kunnen, maar ook niet hun eigen geld kunnen verdienen, komen momenteel veelal in de Participatiewet terecht. Dat is nadelig, omdat je dan mogelijk te maken krijgt met sollicitatieplicht, en omdat de regels rondom bijverdienen en het ontvangen van giften en het hebben van spaargeld veel strenger zijn. Het precieze weet ik er niet van, dus daarom hou ik het hier vrij algemeen.

De Wajong is sinds 2015 bedoeld voor mensen die voor hun achttiende arbeidsongeschikt zijn geraakt en waarvan de verwachting is dat ze nooit zullen kunnen werken. Je moet ‘duurzaam arbeidsongeschikt’ zijn, zoals dat genoemd wordt. Mocht je wel iets willen doen, krijg je daar ook geen hulp bij van het UWV.

Dat was ooit dus anders. In 2010 ben ik 80-100% afgekeurd. Dat betekent dat je arbeidsongeschikt bent verklaard en een volledige Wajong ontvangt. Later werd er opnieuw een indeling gemaakt tussen mensen met en zonder arbeidsvermogen. Omdat ik een aantal uur per week kan werken, werd er beoordeeld dat ik arbeidsvermogen heb. Daarmee ging mijn Wajong met 5% omlaag. In plaats van 75% van het minimumjeugdloon, kreeg ik toen 70%. Dat werd dus gelijkgesteld aan de bijstand, maar nog wel met de regels van de Wajong. Wajongers met arbeidsvermogen die al voor 2015 in de Wajong zaten, kunnen wel hulp krijgen bij werk vinden en behouden, maar kunnen dus ook, zoals ik, hun Wajong behouden als dat nodig is. (Tenzij je langer dan vijf jaar aaneengesloten méér verdient dan 75% van het minimumloon of je maatmanloon én geen UWV-voorzieningen meer nodig hebt. Dan word je Wajong tegenwoordig stopgezet.)

Dus hoe zit het dan nu in elkaar?

Ik werk wanneer ik kan en verdien wat ik kan. Als daarin iets verandert, geef ik dat door aan het UWV en bepalen zij of ze vinden dat er actie ondernomen moet worden. Tot nu toe is dat niet gebeurd. Mijn onderneming is in de loop van die tien jaar behoorlijk geëvolueerd. In het begin lag de focus op fotografie, daarna op schrijven, en sinds twee jaar doe ik er ook tweedehands verkoop bij. Het is mogelijk om mee te bewegen met mijn interesses, waardoor ik het ook zo lang vol kan houden, omdat ik er voor mezelf uitdaging in blijft stoppen.

Aan het begin van elk jaar geef ik aan het UWV door wat mijn te verwachten winst is voor dat jaar. Het UWV past daarop mijn uitkering alvast aan. Aan het begin van het daaropvolgende jaar doe ik belastingaangifte. Het UWV kijkt daarna in hoeverre de opgegeven winst overeenkomt met de daadwerkelijke winst en maakt op basis daarvan een berekening.

Ga ik er financieel op vooruit door te werken? Ik geloof het niet. Van het bedrag dat ik zelf bijverdien blijft vrijwel niks over, omdat het UWV al een deel inhoudt op mijn uitkering, maar ook omdat ik door de combinatie van uitkering met werk belasting moet betalen.

Vind ik dat erg? Nee ook niet. Zoals je misschien in dit artikel hebt gelezen geeft geld mij geen extra prikkel om te werken. Ik ben erg blij met de situatie waarin ik zit en dat ik überhaupt mag werken naast een uitkering. Dat ik mijn ding mag doen. Ik denk namelijk dat veel andere mensen niet de rust krijgen om op deze manier te kunnen onderzoeken wat ze wél kunnen.

Is dat mezelf overstijgend ook hoe ik erover denk? Nee. Ik vind dat mensen die in mijn situatie zitten gewoon weer in de Wajong terecht zouden moeten komen in plaats van in de Participatiewet, en dat als ze een paar uur kunnen werken, dat ook financieel zou moeten lonen. Of natuurlijk dat de Participatiewet zo omgevormd wordt dat die ook geschikt is voor mensen met een beperking of chronische ziekte. Doen wat je kan naast een uitkering moet gewoon veel makkelijker gemaakt worden. Ik ken helaas veel mensen die er niet aan beginnen vanwege de onzekerheid wat het zal betekenen voor hun financiële zekerheid. Dat kan niet de bedoeling zijn. Beter iets dan niets, lijkt mij.